3D-grondradar bij ATKB: interpretatiekennis maakt het verschil

Wie ondergronds werkt, wil vooraf zo goed mogelijk weten wat hij kan tegenkomen. De ondergrond is complex en traditionele onderzoeksmethoden geven vaak maar een beperkt beeld van wat zich daar precies bevindt. Met 3D-grondradar maakt ATKB kabels, leidingen, bodemlagen en verborgen constructies in de ondergrond beter inzichtelijk, zonder direct te graven of te breken.
Noël Boom werkt al bijna 30 jaar bij ATKB en is vanaf de beginperiode betrokken bij de ontwikkeling van grondradar. In dit interview vertelt hij hoe de techniek zich ontwikkelde van pionieren in de praktijk tot een volwassen onderzoeksmethode. En waarom de kracht van ATKB vooral zit in interpretatiekennis.

,,Wat mij vanaf het begin aansprak, was dat we met grondradar verder konden kijken zonder direct de schop in de grond te zetten. Maar de techniek kan het niet alleen. Je hebt ervaring, interpretatievermogen en praktijkkennis nodig om te begrijpen wat je ziet én om dat helder te vertalen naar de vraag van de opdrachtgever. Juist die combinatie past goed bij ATKB,” aldus Noël.

Van pionieren met 2D-radar naar detail en kennis met 3D-grondradar
Rond 2014 startte ATKB met grondradartechniek in 2D. In die beginfase ging het vooral om verkennende toepassingen: het scannen van bodem en waterbodem om meer inzicht te krijgen in ondergrondse structuren en objecten. ,,We zagen al snel dat de techniek veel potentie had,” vertelt Noël. ,,Maar we merkten ook dat een meting pas waarde krijgt als je goed begrijpt wat de data laat zien. Daar begon voor ons eigenlijk het echte werk.” Om meer detail en betrouwbaarheid te krijgen, investeerde ATKB begin 2017 in een 3D-grondradarsysteem. Daarmee werd het mogelijk om de ondergrond niet alleen in losse lijnen, maar als volledig volume (vlakdekkend) in beeld te brengen. Noël: ,,Het was destijds een flinke investering, maar we wisten dat we deze stap moesten zetten om als volwaardige speler in de markt te worden gezien. Met 3D-radar kregen we niet alleen meer data, maar vooral een beter totaalbeeld van wat er in de ondergrond gebeurt.”

Interpretatie van radardata bepaalt de kwaliteit van het advies
In de eerste jaren lag de nadruk niet alleen op meten, maar vooral op leren interpreteren. 3D-radar levert grote hoeveelheden data op. Daarin moet je onderscheid maken tussen relevante signalen, verstoringen en ruis. ,,Een radarbeeld is geen kant-en-klaar antwoord,” zegt Noël. ,,Je moet weten waar je naar kijkt. Is het een kabel of leiding, een oude constructie, een bodemlaag of juist een verstoring? Die interpretatie bepaalt uiteindelijk de kwaliteit van het advies.” Juist in die leerfase bouwde ATKB de kennis op die nu het verschil maakt.

3D-grondradar in de praktijk: van infrastructuur tot natuur
Die eerste periode vroeg om doorzetten en praktisch oplossen. Apparatuur was gevoelig voor intensief gebruik en analyses vroegen tijd, ervaring en vakmanschap. Noël: ,,Bij ATKB houden we wel van pionieren. We zetten bijvoorbeeld quads, een Ziesel, aanhangers en een handkar in om de bodem goed in beeld te brengen. Zelfs op taluds en op het water zetten we de 3D-grondradar in.” Die praktijkervaring maakte het mogelijk om de techniek breder toe te passen, bijvoorbeeld bij projecten voor ProRail. Zo kunnen dassenburchten of bevergangen bij of onder spoorrails nauwkeurig in beeld worden gebracht. ATKB ontwikkelde hiervoor recent een workflow die in de praktijk veelbelovende resultaten laat zien. ,,Elke toepassing vraagt om een andere blik,” zegt Noël. ,,Je moet de techniek kennen, maar ook snappen wat de ondergrond je vertelt.”

3D-grondradar voor kabels, leidingen en complexe ondergrond
De meerwaarde werd duidelijk toen ook grote opdrachtgevers interesse toonden. In een Europese aanbesteding voor TenneT moest worden aangetoond dat minimaal 70% van de kabels en leidingen kon worden gedetecteerd en gekarakteriseerd. Met 3D-radar behaalde ATKB hierin de beste resultaten. Noël: ,,De grote plus van 3D-grondradaronderzoek is dat de bodem of constructie tijdens het onderzoek niet wordt beschadigd of opengebroken. Er zijn geen graaf- of breekwerkzaamheden nodig om toch een nauwkeurig beeld van de ondergrond te krijgen.” Volgens Noël zit de toegevoegde waarde daarbij niet alleen in het meten zelf, maar vooral in de combinatie van goede meetdata en deskundige interpretatie.

Groeiende interesse, maar een markt die tijd nodig heeft
Op basis van de marktontwikkelingen investeerde ATKB in 2019 in een tweede 3D-radarsysteem. Daarmee werd de capaciteit vergroot en kon ATKB meerdere projecten parallel uitvoeren. Toch ontwikkelde de markt zich minder snel dan technisch mogelijk was. Traditionele werkwijzen, zoals het graven van proefsleuven, bleven dominant. Noël: “Onze ervaring is dat het tijd en overtuiging vraagt om terreinbeheerders de methode van 3D-grondradaronderzoek te laten omarmen, ondanks de duidelijke voordelen.”

De kracht van ATKB: techniek combineren met interpretatie en praktijkervaring
Inmiddels heeft 3D-grondradar zich ontwikkeld tot een volwassen techniek binnen het geofysisch onderzoek bij ATKB. De beginfase kenmerkte zich door pionieren, investeren en leren in de praktijk. Die periode vormt nog steeds de basis voor hoe ATKB vandaag ondergrondse vraagstukken benadert: met techniek, interpretatie en praktijkervaring. ,,Daarin onderscheiden we ons,” zegt Noël. ,,De apparatuur is belangrijk, maar de echte waarde zit in de mensen die de data kunnen lezen, combineren en vertalen naar een bruikbaar advies.”

De toekomst van 3D-grondradar: betrouwbare informatie over de ondergrond
,,De vraag naar betrouwbare informatie over de ondergrond blijft groeien,” stelt Noël. ,,Denk aan onderhoud van wegen, kabels en leidingen, spoor, waterveiligheid en natuur. En de energietransitie niet te vergeten. Juist bij zulke complexe vraagstukken kan 3D-grondradar helpen om de ondergrond beter te begrijpen. Voor ATKB blijft de kracht liggen in de combinatie van techniek, data-interpretatie en praktijkervaring.”